Kronoloji

Kronoloji

30 Ekim 1918: Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması.

6 Aralık 1918: İngilizler Kilis’i işgal ettti.

17 Aralık 1918: İngilizlerin Antep’i işgal etti.

19 Mayıs 1919: M. Kemal, 9. Ordu müfettişi sıfatıyla Samsun’a çıktı.

16 Haziran 1919: Amasya Genelgesi (Tamimi) yayımlandı.

7 Ağustos 1919: On altı gün süren Erzurum Kongresi’ne 54 delege katıldı.

4 Eylül 1919: Sivas Kongresi açıldı.

11 Eylül 1919: Sivas Kongresi sonunda Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu.

15 Eylül 1919: İngiltere ve Fransa Paris’te bir anlaşma imzaladı. Musul İngilizlere kalacak, petrolden Fransızlara yüzde 15 pay verilecek karşılığında Antep, Maraş ve Urfa Fransızlara bırakılacaktı.

25 Ekim 1919: Amasya’da Antep ve dolayının Suriye-Türkiye arasında tampon bölge olacağı ve Türkiye’ye bağlı olmaktan çıkarılacağı, bunun önlenmesi gerektiği yolunda görüş birliğine varıldığı haberi Antep’te duyuldu.

29 Ekim 1919: Fransız Kıtaları Antep’e girdi.

30 Ekim 1919: 317 günlük İngiliz dönemi sona ermiş oldu. Antep’te birbiri arkasından bir çok toplantılar oldu.

1 Kasım 1919: Antep’teki Türk memurları, işgale karşı ilk protesto yazısını Fransız Komutanına verdiler.

5 Kasım1919: İngilizlerin son askeri Antep’ten ayrıldı.

13 Kasım 1919: Fransız Generali Querette, Antep, Urfa, Maraş halkına bir bildiri yayımlayarak Fransa’nın padişah izniyle Suriye, Kilikya ve Doğu bölgeleri üzerinde manda (himaye) kurduğunu anlattı.

19 Kasım 1919: Antep Belediyesi' nin protestosu Londra’ya gönderildi.

23 Kasım 1919: Antep Cemiyet-i İslamiye Derneği halkın katıldığı bir gösteri düzenledi ve bir protesto verdi.

5 Aralık 1919: Antep’teki Fransız Komutanı, Türk polis ve jandarma kuvvetlerinin kendi emrine girmesini iletti.

9 Aralık 1919: General Qenette Antep’e geldi.

12 Kasım 1919: Albay Regnier ile karargahanın Antep’e girişi Antepliler tarafından protesto edildi.

14 Aralık 1919: General Querette’in Antep’e giriş törenine Antep ileri gelenlerin tümü katılmadı.

30 Aralık 1919: Osmanlı İstiklal Günü (Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu’nun 620. Yılı) Antep, Maraş ve Urfa’da kutlandı.

12 Ocak 1920: Çatalmaz ve Sakçagözü’nde çatışma yaşandı.

13 Ocak 1920: Fransız tümeni kurmayı ile bir top bataryası, bir piyade bölüğü Antep’e geldi.

20 Ocak 1920: Karayılan (Molla Bey), Fransız Birliği’ni Karabıyıklı ve Aksu arasında tuzağa düşürdü. Bu olay şehir dışında ilk ve son başarıdır.

21 Ocak 1920: Mehmet Kamil’in şehit edilmesi. (Şehit Kamil)

3 Şubat 1920: Kilis’ten Antep’e haraket eden iki bölüğün himayesindeki 150 arabalı bir Fransız erzak kolu Şahin Bey kuvvetleri tarafından Kertil’de pusuya düşürülerek Kilis’e geri dönmek zorunda bırakıldı.

6 Şubat 1920: Şahin Bey, Antep’in Çapalı köyü’ne geldi.

7 Şubat 1920: İslahiye’den gelen bir Fransız birliği, Maraş’ın 5 km. yakınında Kertil’de gecelik karargahını kurdu.

18 Şubat 1920: Fransız Kuvvetleri Kertil’den geçmeyi bir kez daha denediler, fakat Şahin Bey kuvvetlerince mağlup edilerek Kilis’e geri çekildiler.

24 Mart 1920: Antep Heyet-i Merkeziyesi, Kilis Kuvayi Milliyesinden bir şifre aldı. Bu şifrede Katma’dan Kilise 6000 kadar mühim ve karışık bir kuvvetin geldiği, Fransız Karargahındaki telaş ve hareketten, bir çok arabaların şose üzerinde toplanışından Antep için kuvvetli bir nakliye kolunun hazırlanmakta olduğu bildirildi.

26 Mart 1920: Fransız kuvvetleri Kilis’ten Antep’e doğru hareket etmeye karar verdi. Öğleye doğru Kilis Kuvayi Milliyesi ile Fransız kuvvetleri arasında bir çatışma yaşanmış ve çatışma saat 15:00'e kadar devam etmiştir. Fransız kuvvetleri o geceyi Sinap köprüsü etrafına ordugah kurarak geçirdi.

28 Mart 1920: Fransızlar Şahin Bey’in kuvvetleri üzerine son kez top ve makineli tüfeklerle saldırdılar. Elmalı Köprüsü üzerinde yaşanan çatışmada Şahin Bey, şehit düştü.

1 Nisan 1920: Kilis’ten Antep’e gelen Kolonel Andrea, tekrar Kilis’e dönmek için yola çıktığı zaman Maraş’tan Burç Köyüne gelen Kuvayi Milliye Kumandanı Kılıç Ali Bey maiyetindeki makineli tüfeklerle donanmış kuvvetle, Antep’e bir buçuk saatlik mesafede olan Balaban mevkiinde düşmanı çevirdi. Bu baskından Fransızlar, büyük rütbeli bir subay ve yirmiden fazla ölü bırakarak, Bostancık’a doğru yürüyüşe devam etti.

2 Nisan 1920: Milli Kuvvetler tarafından Fransızlara ikinci bir baskın yapıldı. Fransız komutanı Antep Mutasarrıfı ile görüşerek Düztepe’yi işgal eden Türk kuvvetlerinin çekilmelerini, aksi halde topçu ateşi altına alınacağını bildirdi.

3 Nisan 1920: Bütün cephelerde ateş devam etti, Kilis istikametinden gelen uçak, şehir üzerinde uçarak keşifte bulunmak istedi; fakat milli kuvvetlerin ateşi ile uzaklaştırıldı.

4 Nisan 1920: Kılıç Ali, maiyetiyle beraber şehre geldi; müdafaa hatlarını gezdi, şehirde mevcut kuvvetleri bu duruma göre görevlendirdi. Kendisine yardımcı olarak Kilisli Jandarma Yüzbaşısı Arslan Beyi seçti.

6 Nisan 1920: Fransızlar, Kozanlı taraflarında bulunan mahallelere karşı taarruzda bulundu. Bazı mahalleleri ele geçirdiler.

11 Nisan 1920: Kılıç Ali, hariçteki teşkilatı takviye ve savaş malzemelerini incelemek, halkın ve milli kuvvetlerin ihtiyaçlarını temin etmek amacıyla yerine Kilisli Arslan Bey’i bırakarak Antep dışına çıktı.

15-16 Nisan 1920: Fransız kuvvetleri şehrin doğu ve güneyinde Hacıbaba, Acemkaya, Cunut sırtlarını işgale muvaffak oldu ve topçu ateşleriyle şehri döğmeye başladı. Şehrin 200 metre mesafe uzağında bulunan Makas Mağarası civarındaki tepeleri kuşattılar.

17 Nisan 1920: Şehrin batı kısmındaki Battal Höyük, Garaf ve İbrahimli sırtları işgal edildi. Bu suretle Antep’teki kuvvetler fazla miktarda takviye edildiği gibi Antep şehride Fransızlar tarafından muhasara altına alınmış oldu.

26 Nisan 1920: Mağarabaşı Savaşı.

27 Nisan 1920: Kafkas Alayından tertip olunmuş tabur Sarımsak Tepe gerilerine gelerek Norman’ın tahliye ettiği bütün sırtları işgal etti. Kılıç Ali Bey, o gün maiyeti ile ikinci defa şehre girdi.

29 Nisan 1920: Kafkas Alayının topları Cunut sırtlarında ilk defa Mardin Tepe, Kurbanbaba, Kolej sırtlarını bombarduman etmeye başladı. Bu topçu ateşi, Kolej’deki Fransız topçuları ile karşılaştı.

30 Nisan 1920: Debieuvre kıtası da Antep’ten uzaklaştıktan sonra Mardin Tepe, Kurbanbaba hariç olmak üzere şehrin bütün etrafı Millî Kuvvetler tarafından zaptedildi; bu kez de Fransızlar, Millî Kuvvetlerin kuşatması altına girdi.

1 Mayıs 1920: Milli kuvvetler Mardin Tepesinin güneyindeki Karataş denen tepeleri işgal derek buradan Kurbanbaba üzerine bir gece hücum tertip etti.

2 Mayıs 1920: Kurbanbaba Taarruzu başladı.

8 Mayıs 1920: Büyük bir düşman kuvvetinin Kilis'ten çıkarak Antep’e geleceği haberi alındı. Binbaşı Hamdi Bey kumandasındaki Türk kuvvetleri, Fransızlardan 2 bin esir ve iki savaş topuna el koydu.

12 Mayıs 1920: Kılıç Ali Bey, milletvekili seçilerek Ankara’ya çağrıldı.

22 Mayıs 1920: Düşman kuvvetlerinin Kertil’den çıkarak Ulumahsere Köyü istikametinde yürüdüğü görüldü ve çarpışma başladı.

22 Mayıs 1920: Türk kuvvetleri Maraş’a doğru çekilmeye mecbur kalmıştı. Bu sırada Karayılan Sarımsak Tepe’ye taarruz ile düşman siperlerine girmeye muvaffak oldu.

24 Mayıs 1920: Karayılan’ın şehit düşmesi.

28 Mayıs 1920: Ankara ile Fransa arasında mütareke imza edildi. Erkan-ı Umumiye Reisliği, Antep mutasarrıflığına çektiği telgrafta: ‘‘Antep şehri Fransızlar tarafından terk edilmek ve orada bulunan Fransız müfrezesi Antep haricine ordugahını ikame etmek üzere çekilecektir’’ diye belirtildi.

4 Haziran 1920: Ankara hükümetinden, Antep Askerlik Dairesi Başkanı İrfan Bey’e gönderilen telgrafta: "Antep’in Fransızlar tarafından acilen tahliyesi lazımdır. Antep’te top menzili dahilinde hiçbir Fransız Ordugahı bulunmasına muvafakat edilemez" denildi.

20 Haziran 1920: 2. Kolordu Kumandanlığına Selahaddin Adil Paşa’yı tayin edildi. Kolordu’ya bağlı Antep mıntıka Kumandanlığına ise Miralay İrfan Bey getirildi.

26 Temmuz 1920: 2. Kolordu Komutanı Selahaddin Adil, Antep’i kurtarmak amacıyla bir saldırı düzeni için Maraş’a hareket ederek Antep’in 12 km kuzeybatısındaki Sam Köyü’ne geldi.

28 Temmuz 1920: Antep’te bulunan Bölge Komutanı İrfan Bey, Heyet-i Merkeziye Başkanı Ferit Bey ve arkadaşlarından bazıları bu köye giderek Kolordu Komutanıyla temasa geçtiler.

13 Ağustos 1920: Karatarla Camii’nde genel bir toplantı yapıldı.

21 Ağustos 1920: Fransızlar, Dülük Tepe’yi aldılarsa da, ertesi gün yapılan saldırı ile geriye alındı.

4-5 Eylül 1920: 24. Alay Nizip’teki Fransızlara gece yarısı bir baskın yaparak birçok zaiyat verdirdi. Antep ve civarına bombardıman devam ediyordu.

10 Eylül 1920: Fransızlar şehir içinde, Çınarlı Camii’nin bulunduğu bölgedeki Türk kuvvetlerine taarruza geçti.

19 Eylül 1920: Akçakoyunlu'dan Antep'e Fransız takviye kuvvetleri gönderilmek için hazırlıklar yapıldı. 9. Alay'ın 1. Taburu ve 24. Alay'ın 3. Taburu, Nizip Millî Taburu ile Birecik Millî Bölüğü, Kâhta ve Samsat Millî Müfrezelerinden kurulu Türk kuvvetleri Nafak Boğazı’nda düşmanı karşıladı.

3 Ekim 1920: Uçaklar vasıtasıyla şehrin çeşitli mahallelerine Türkçe yazılı beyannameler atıldı. Bu beyannamelerde; "Fransızların sulh isteklerinden, kimsenin namusuna ve dinine dokunulmayacağından, refah ve hürriyete kavuşacaklarından, Ali Şefik'in bir soyguncu olduğundan, teslim olmak isteyenleri Fransızların memnuniyetle kabul edeceklerinden..." bahsediliyordu.

5 Ekim 1920: Şehir dışında Selahaddin Adil Bey komutasında 2. Kolordu namıyla iki tümenlik bir kuvvet teşkil edildi.

14 Ekim 1920: Fransız kuvvetleri Çınarlı Cephesinde topçu ve piyade birlikleriyle hücum ettiler, ancak bu hücumlar geri püskürtüldü.

3 Kasım 1920: 5. Tümen'in Urfa'dan Antep'e hareket etmesi kararlaştırıldı. 5. Tümen Antep bölgesine giderken, 12 Kasım'da Akçakoyunlu'dan Antep'e gelmek üzere yola çıkan Fransız kafilesine, Akçakoyunlu ile İkiz Kuyu arasında taarruz edecekti. 5. Tümen, düşman kuvvetlerine yakın olduğu için başarı ümit edilmekteydi. Fransızlar daha önceden casusları vasıtasıyla durumdan haberdar oldu.

21 Kasım 1920: Goubeau birlikleri Antep'e geldi.

1 Aralık 1920: Fransız kuvvetleri tarafından topçu ve piyade ateşleriyle kuzey mıntıkasındaki Türk mevzilerine karşı süratli bir taarruz hareketi başladı. Bu arada Goubeau, Özdemir Beye bir mektup yazarak şehrin teslimini istedi.

18 Aralık 1920: Goubeau Fırkası Antep şehir içi Türk kuvvetlerini muhasara altına aldı. Halep'in güneydoğu bölgesinde yaşayan Türk halkının Fransızlara karşı ayaklanması üzerine, General Goubeau Fırkası, Antep'ten ayrılmak zorunda kaldı.

19 Aralık 1920: Özdemir Bey, Beylerbeyi'nin doğu ve batısından Hacı Baba, Çıksorut istikametinde taarruz etme kararını verdi. Ancak şehirdeki kuvvetlere haber göndermek mümkün olmadığından, hareket 20 Aralık gecesine bırakıldı.

23 Aralık 1920: Fransız kuvvetleri Dülük-Su Boğazı mıntıkasına hareket etti. Millî Kuvvetler bu defa da Fransız kuşatmasından kurtularak Dülük’ün Kuzeyindeki tepelere çekildi.

27 Aralık 1920: Hacı Baba üzerine taarruz eden 5. Tümen'in ileri harekatını, düşmanın şiddetli ve devamlı topçu ateşi durdurdu.

1 Ocak 1921: Antep'te açlık dayanılmaz boyutlara ulaştı.

6 Ocak 1921: Generalkurmay Başkanlığının verdiği karar doğrultusunda 2. Kolordu, Sam Köyü’nde toplandı. Alınan karar doğrultusunda Akçakoyunlu’dan gelecek olan düşman kafilesine taarruz edilmesi uygun görüldü.

16 Ocak 1921: Fransız Konvoyu, Akçakoyundan binbaşı (Knal de Mari)’nin kumandasında Anteb'e doğru hareket etti.

19 Ocak 1921: İkiz kuyu Muharebesi.

20 Ocak 1921: Nizamiye fırkaları sonuç elde edemeyince Nizip'in batısında tekrar Antep'in kuzey ve doğusundaki ordugâhlarına geçerken Fransız nakliye kolu da Antep'e girdi.

26 Ocak 1921: Sevr Antlaşması imzalandı.

6-7 Şubat 1921: 2. Kolordu, kesin bir çıkış taarruzu yapma kararını aldı. Antep dışına çıkacak aileler Ahmed Çelebi'de toplandı.

8 Şubat 1921: Antep’e ‘‘Gazilik’’ ünvanı verildi.

9 Şubat 1921: 11 maddelik bir teslim anlaşması düzenlendi. Fransızlar sessiz ve törensiz bir şekilde şehrin önemli mevkilerini işgal etti.

13 Şubat 1921: Fransızlar Adana'da, Antep'in düşüşüne dair resmi bir tebliğ yayınladılar. Bu tebliğde: "Bütün şartları kabul eden Kemalist müdafaacılar 9 Mart 1921 tarihi sabahı bir teslim mukavelesi imza etti" deniyordu.

11 Mart 1921: Fransa Hükümeti Londra Konferansı hükümlerini dikkate almayarak Türk Murahhas Heyeti Başkanı Bekir Sami Bey ile bir anlaşma yaptı. 11 Mart 1921 tarihli Briand-Bekir Sami Anlaşması ile Fransızlar, güney cephesindeki çarpışmalara son vermeyi ve Sevr'den farklı olarak Urfa ve Antep'i Türkiye'ye bırakmayı kabul ediyorlar, lâkin buna karşılık Elazığ, Diyarbakır ve Sivas bölgelerinde birtakım ekonomik ayrıcalıklar kazanıyorlardı.

21 Ekim 1921: Ankara Antlaşması imzalandı. Fransa Ankara Hükümeti’ni tanıdı ve ona Kilikya’yı iade etti. M. Kemal ‘‘Nutuk’’ta Türk-Fransız Antlaşması için: ‘‘Bu antlaşma ile siyasî, iktisadî, askerî vs... hiçbir hususta istiklalimizden hiçbir şey feda etmeksizin, vatan topraklarımızın kıymetli parçalarını işigalden kurtarmış olduk. Bu antlaşma ile millî davamız ilk defa olarak Batı Devletlerinden biri tarafından kabul ve ifadeedilmiş oldu’’ şeklinde sözleriyle fikirlerini beyan etti.

25 Aralık 1921: Antep Bağımsızlığına kavuştu.